• Alles over het oude Rotterdam
  • verhalen herinneringen oude foto,s
  • tot 1960

ROTTERDAMMERS EN HUN KRANTEN


Rating: 4 sterren
1 stem

HET CAFE DE SCHOUW

De geschiedenis van café De Schouw aan de Witte de Withstraat kent veel gedenkwaardige avonden. Maar die van de dertigste maart 1990 spande toch de kroon. De redactie van Het Vrije Volk was er bijeen om afscheid te nemen van twee collega's. Maar diezelfde middag hadden de eigenaren ook laten weten het niet meer te zien zitten met de krant! Het was een avond van woede, weemoed en het ophalen van herinneringen. Tegen tien uur 's avonds verscheen er een cameraploeg van het programma NOS-laat, om de stemming te peilen. Maar daar had de treurende redactie geen behoefte aan. Eén van de eigenaressen van De Schouw drong de televisie met zachte hand de deur uit. De kijkers van NOS-laat zagen die avond de camera glijden langs de wanden en de vloer van het café. Het was allemaal heel piëteitsvol gedaan, vonden de betrokkenen achteraf. Aan de muur hing een replica van een oud affiche: een gespierde arbeider reikt uitnodigend de hand, terwijl achter hem oudachtige heertjes in klassiek kapitalistenpak tegelijk jaloers en angstig kijken. Zo had in 1920 het nieuwe socialistische dagblad Voorwaarts, de voorgangster van Het Vrije Volk, geprobeerd abonnees te werven.

Dominicaan P. Hyacinth Hermans

Dominicaan P. Hyacinth Hermans, zoon van één van de eerste fotografen in Rotterdam, heeft in het begin van deze eeuw een grote invloed gehad op de inhoud van de rooms-katholieke Rotterdamse krant de Maasbode. Hij was één van de meest markante vertegenwoordigers van de journalistieke verzuiling. Hyacinth Hermans was in veel opzichten de verpersoonlijking van de Maasbode: als columnist, als verslaggever en als toneelrecensent. Hermans was dominicaan, maar waarschijnlijk veel te individualistisch om het in een klooster uit te houden. Daarom mocht hij van zijn orde in een eigen huisje wonen. Normale zielzorg bedreef Hermans nauwelijks. Hij zat 'op de krant'. Hij begon als auteur van felle godsdienstige polemieken en van scherpe stukken tegen wat hij aanduidde als 'Het papieren gevaar'. Daaronder verstond Hermans pornografie. Naar zijn mening viel daar eigenlijk alle massa-lectuur onder die niet van een rooms-katholieke drukpers kwam.
Later ontwikkelde hij zich tot sterverslaggever van de Maasbode. Hij deed de grote reportages, bijvoorbeeld over de ramp met het passagiersschip Berlin, dat in 1907 bij Hoek van Holland aan de grond liep. Hij maakte ook buitenlandse reizen. Tussen de wereldoorlogen trad Hermans op als populair en veelgelezen columnist. Bovendien bemoeide de pater zich uitvoerig met toneel. Binnen dat bestel nam hij een machtspositie in, want Hermans kon met zijn invloedrijke kritieken een stuk maken en breken. Hij brak een stuk als het naar zijn inzicht anti-katholiek was. Aan de andere kant gaf hij toneelspelers graag een cursus als ze een priesterrol moesten spelen. Want Hermans zag graag dat het correct was.
Zo werd de pater een soort informele censor, die door tonelisten werd geraadpleegd over wat wél en wat niét door de beugel kon. In zijn memoires hakt Hermans dan ook op over zijn uitstekende contacten met de toneelspelers, die altijd blij waren als hij ze confronteerde met zijn niet ongevaarlijke bemoeizucht.

DE MAASBODE

De maasbode-

Het laatste kwart van de negentiende eeuw was een tijdperk van democratisering. Het aanvankelijk zeer beperkte kiesrecht werd een paar maal krachtig uitgebreid. En dat waren ontwikkelingen waarmee de nieuwe Rotterdammers, de lezers

van het Vliegend Blad en van het Rotterdamsch Nieuwsblad, electoraal interessant werden. Aan de andere kant ontdekten de dominees en de pastoors dat zij in die goedkope massa-lectuur een fikse concurrent hadden gekregen. Vroeger was de kansel voor de gewone man het enige venster op de waarheid en vaak ook op de wereld; vanaf omstreeks 1875 bereikten hem echter heel wat andere signalen en die stonden dikwijls haaks op wat de geestelijke leiders preekten. Vandaar dat zij naar modernere middelen grepen om die signalen te bestrijden. De uit 1877 stammende Maasbode was een initiatief van de' rooms-katholieke zakenman J.W. Thompson en van rector J. Bos van het rooms-katholieke weeshuis in Rotterdam. Met z'n tweeën toornden ze drie keer per week tegen het goddeloze liberalisme van de NRC. Uit ditzelfde blad knipten ze een assortiment nieuwsberichten, dat aan hun eigen politiek-godsdienstige beschouwingen werd toegevoegd. Thompson en Bos probeerden niet het rooms-katholieke volk te bereiken, maar de elite uit die kring. Dit lukte slechts matig, omdat de Maasbode een bekrompen standpunt innam, zeker toen de oude Thompson werd opgevolgd door zijn zoon, die priester was. Deze jonge Thompson beleed een uiterst streng, zeer conservatief rooms-katholicisme, dat alles wat daarbuiten viel eigenlijk als ketters beschouwde. Het ging allemaal zó ver dat de bisschoppen op den duur Thompson dwongen de Maasbode te verlaten.

Dat proces begon toen een nieuwe commercieel directeur, Henri Kuijpers, op het toneel verscheen. Hij deed drie dingen. Sinds 1909 kwam de Maasbode, net als de liberale concurrent NRC,tweemaal per dag uit en trouwens ook op zondag. Bovendien stak Kuijpers veel geld in een verbreding van de inhoud, vooral op het gebied van buitenland en economie. Daardoor kwam de Maasbode in zwang bij de welgestelde rooms-katholieken. Ten derde gaf hij een nieuw avondblad uit - Het Nieuwe Dagblad -, dat eigenlijk een uittreksel was uit de Maasbode. Het Nieuwe Dagblad was dunner, bevatte geen economisch nieuws, maar wel alle plaatselijke berichten en kon op die manier voor een soort rooms-katholiek Rotterdamsch Nieuws­blad doorgaan. Het was eigenlijk een afleggertje voor de gewone man.

Dit alles geschiedde onder goedkeuring van het 'doorluchtig episcopaat'. Statutair moest de hoofdredacteur een priester zijn en de bisschoppen hadden een stevige vinger in de pap bij de benoeming. Zij zonden pastoors en kerkgeleerden, die weinig idee hadden van journalistiek. Dat kwam echter niet zo naar buiten, want op de redactie zetelde de kundige adjunct Leo Hazelzet, die er in feite voor zorgde dat de krant verscheen. De Maasbode voer een voorzichtige middenkoers en groeide binnen een jaar of tien uit tot de grootste rooms-katholieke krant van Nederland.

nieuwe Rotterdamsche Courant

nieuwe Rotterdamsche Courant

In hetzelfde café kwamen ook de journalisten van de NRC, de krant die was opgericht voor de elite van Rotterdam en die tot vandaag de dag een blad van standing is gebleven. De meesten komen er nu niet meer, want de NRC is in 1989 naar de oost-rand van de stad verhuisd en dat is een héél eind van de Witte de Withstraat. De Nieuwe Rotterdamsche Courant was het geesteskind van uitgever H. Nijgh. Dankzij ruimhartige steun van de Rotterdamse handelsstand was hij in 1844 in staat gesteld een klein weekblad uit te geven, dat echter al snel dagelijks ging verschijnen. De zakelijke elite had namelijk een orgaan nodig om propaganda te maken voor haar liberale beginselen en de N.R.Crt. - zoals in die dagen de afkorting veelal luidde - was dan ook vanaf het begin een deftige krant voor deftige mensen. De liberale krant was niet goedkoop, maar de lezers kregen er wel iets voor; zoals een uitvoerige economische berichtgeving. De NRC - de benaming die het dagblad later kreeg - had correspondenten in de belangrijkste Europese hoofdsteden. Ze bracht complete verslagen uit de Tweede Kamer en de gemeente­raad. In 1877 begon de NRC zelfs met een ochtend- en een avond­editie, zonder dat de abonnementsprijs werd verhoogd. Dat was een voorzorgsmaatregel, want het blad had z'n oren te weinig laten hangen naar bepaalde zakenlieden uit de Rotterdamse elite. Die hadden dan ook in 1878 geld gefourneerd voor een con­currerend dagblad, het Rotterdamsch Nieuwsblad. Want deze latere massakrant richtte zich in de eerste jaren van haar bestaan bewust op de elite en niet op de massa. Pas toen de deftige financiers zich na zware verliezen hadden teruggetrokken, kon Cornelis Sijthoff zijn eigen krantenformule toepassen.

+9
°
C
H: +
L: +
Rotterdam
Donderdag, 16 Februari
7-daagse weersvoorspelling
woe vri zat zon maa din
+11° +11° + + + +11°
+ + + + + +